دوره آموزشی بلدهاي محلي استان هرمزگان

دوره آموزشی بلدهاي محلي استان هرمزگان به سفارش سازمان میراث فرهنگی و گردشگری هرمزگان توسط مؤسسه آموزشی تحقیقاتی آوای طبیعت پایدار به مدت 110 ساعت در بهار 1385در محل دانشكده هوانوردي دانشگاه علمي كاربردي شهرستان بندر عباس برگزار گرديد.
اين دوره با هدف آشنا نمودن علاقه مندان به حرفه راهنمايان تور و به وي‍ژه كساني كه در گذشته بصورت تجربي اقدام به تورگرداني مي كردند با اصول و مباني توريسم ، شناخت صنعت گردشگري ،نيازهاي توريست ها ، همچنين آشنايي باجاذبه هاي تاريخي و طبيعي استان هرمزگان و... برنامه ريزي و اجرا گرديد .در اين دوره تعداد حدود 30 نفر از افرادي كه اكثر آنها به نوعي در مشاغل مرتبط با گردشگری مشغول فعاليت مي باشند، شركت كردند .
آموزش هاي اين دوره در قالب آموزش تئوري در كلاس درس و عملي در طبيعت اجرا گرديد ، بطوري كه شركت كنندگان همراه اساتيد خود مطالب آموخته در كلاس را در سفر بطور عملي تجربه كردند.

عناوین دروس دوره

شناخت صنعت جهانگردي ، فنون راهنمايان تور ، الگوهاي رفتاري،آشنايي با ميراث فرهنگي استان هرمزگان ،آشنايي با اماكن تاریخی و باستاني ، نقشه خواني ، اكوتوريسم ، آشنايي با علوم وفنون دريايي ،استقرار

در طبيعت ، جغرافياي جهانگردي ، آشنايي با آبزيان منطقه، آشنايي با اكوسيستم هاي مختلف استان هرمزگان ، آشنايي با حيات وحش استان هرمزگان، آشنايي با زمین شناسی و ژئوتوريسم.

 

فنون راهنمايان تور و الگوهای رفتاری

در اين درس فراگيران با ويژگي هاي راهنماي تور و وظايف و مسئوليت هاي وي آشنا شدند و به اهمیت نقش راهنما در تداوم و پایداری صنعت توریسم پی بردند. با توجه به این که ماهيت سفر در قالب تور با سفرهايي كه بصورت خانوادگي يا دوستانه برگزار مي گردد كاملا متفاوت است اينكه چگونه رهبري يك گروه با سلیقه ها و خواسته هاي متفاوت را به عهده گرفت و يا در شرايط بحراني سفر چگونه بايد عمل كرد از مباحثی بود كه در اين عنوان مورد بررسي قرار گرفت.
بطور كلي گردشگرانی كه به يك منطقه وارد مي

شوند تمايل دارند كه هر چه بيشتر با آداب و رسوم ، باورها ، عقايد ، جشن هاي محلي ، گويش ، غذاهاي منطقه و ... آشنا شوند جوامع محلي با علم به اينكه زندگي عادي و روزمره آنها براي گردشگران جذابيت زيادي دارد با حفظ و احياي آداب و رسوم و داشته هاي خود زمينه را براي رشد و توسعه توريسم منطقه خود فراهم مي سازند.در اين درس همچنين الگوهاي رفتاري و طرز برخورد با توريست ها و نيز آشنايي با خواسته ها و نيازهاي آنها به ويژه توريست هاي خارجي مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.

 

اکوتوریسم و اصول آن

"اکوتوریسم و اصول آن "از دروس اوليه اي بود كه دراين دوره آموزش داده شد که هدف از آن آشناسازی فراگیران با مبانی اکوتوریسم به صورت عمومی و پایه ای و آماده سازی آنان برای اجراي سفرهاي اكوتوريستي بود.
این درس شامل مباحثی پیرامون تعریف اکوتوریسم، جایگاه اکوتوریسم در بین سایرشاخه های گردشگری،تفاوت و تشابه اکوتوریسم و طبیعت گردی، نمونه های گردشگری طبیعت در ایران، کدهای رفتاری، اهداف پایه اکوتوریسم، نمونه های گردشگری طبیعت و الگوهای آن در

سایر کشورها ، روش هاي تورگردانی در طبیعت، وضعیت آموزش های اکوتوریسم در ایران و جهان، نقش جوامع محلی دراکوتوریسم، ظرفیت برد در مناطق تحت حفاظت سازمان محيط زيست، زونینگ و منطقه بندی مناطق حساس طبیعی همراه با بیان نمونه های کاربردی بود. ضمنا در این درس تصاویری از سفرهای مختلف داخلی و خارجی، پتانسیل اکوتوریسم در ایران و استان هرمزگان نمایش داده شد.

 

جغرافیای جهانگردی

با توجه به اهميت جاذبه هاي طبيعي استان هرمزگان اين مبحث با گرايش اكوتوريستي و طبيعت گردي ارائه شد.مبحث جغرافياي گردشگري با هدف آشناسازی فراگیران با پراکنش جغرافیای جاذبه های ایران، علل پیدایش آن ها و نیز پتانسیل های گردشگری طبیعي و تاريخي در استان هرمزگان و مزایای آن و نیز آشناسازی فراگیران با طریقه برنامه ریزی و اجرای سفرهای اکوتوریستی استان ارائه شد.
در این درس ابتدا به تشریح پتانسیل های طبیعت ایران در ارتباط با اکوتوریسم پرداخته شد در عین حال به دلایل تنوع

زیستی و جغرافیایی ایران اشاره شد. سپس طبیعت ایران در ارتباط با فعالیت های اکوتوریستی تشریح گرديد و اسلایدهایی در ارتباط با هر اکوسیستم پخش شد و نیز نقشه ها و دیاگرام هایی در این رابطه به تصویر درآمد.
در مرحله بعد استان هرمزگان از دیدگاه اکوتوریسم و پراکنش جاذبه ها مورد بررسی قرار گرفت و نیز مزایای توسعه اکوتوریسم در استان هرمزگان تشریح گرديد و سپس به بررسی ارتباط اکوتوریسم و توریسم تاریخی- فرهنگی در استان پرداخته شد.

 

شناخت صنعت گردشگري
با توجه به اهميت آشنايي شركت كنندگان در دوره با اصطلاحات و واژه هاي صنعت گردشگري وتعاريف آنها و نيز بخش ها و سازمان هاي مرتبط با آن در اين درس به بررسي اين موضوعات از جمله تعريف توريست ، تورليدر ، راهنماي محلي و ... پرداخته شد. همچنين تاريخچهگردشگري در ايران و جهان مورد بحث و تبادل نظر واقع شد. اثرات مثبت و منفي توسعه گردشگري مورد بررسي قرارگرفت و از نقطه نظرات شركت كنندگان به

عنوان جوامع محلي پذيراي گردشگر بهره گيري شد.
با توجه به اين كه گردشگري، صنعتي اشتغال زا در جهان محسوب مي شود توسعه گردشگري مي توانند به فقرزدايي در مناطق مختلف ايران به ويژه استان هرمزگان كمك كند . در اين درس فراگيران با نقش گردشگري در توسعه استان آشنا شدند و بيش از پيش به لزوم توسعه گردشگري حرفه اي در منطقه پي بردند .

 

آشنايي با ميراث فرهنگي استان هرمزگان

با توجه به اهميت استراتژيكي استان هرمزگان ، اين استان در گذشته بسيار مورد توجه سایرکشورها قرار مي گرفت بنابراین مرتبا تحت حمله و تهاجم بود. در اين درس به بررسي گروه هايي كه در دوران هاي مختلف به به اين استان وارد شده اند پرداخته شد.
همچنين تاثيرات اقتصادي ، فرهنگي و اجتماعي حضور آنها در استان مورد بحث وتبادل نظر قرار گرفت. بررسي كلمات وارداتي به زبان استان هرمزگان و ريشه يابي آن از مباحث مورد توجه و جذاب و بحث برانگيز این درس محسوب مي شد.
در استان هرمزگان به ويژه در جزاير اطراف آن

واژه هاي مختلفي از اقوام مختلف در این منطقه به يادگار مانده است، که ارائه توضيحاتي در اين زمينه برای گردشگران خالی از لطف نیست. معرفي جاذبه هاي تاريخي و فرهنگي استان از ديگر بخش هاي اين مبحث بود كه با توضيحات ارزشمند استاد گرامي جناب آقاي احمد بازماندگان از اساتيد بومي استان هرمزگان بسيار جذاب ارائه شد. اين بخش تحت عنوان موضوع آشنايي با اماكن باستاني استان توسط همان استاد ارائه گرديد.
همچنين منابع مورد نياز فراگيران جهت مطالعه بيشتر در اين موضوع معرفي گرديد.لازم به توضيح است كه اكثر نويسندگان منابع مذكور افراد بومی استان می باشند.

 

آشنایی با اکوسیستم ها و جاذبه های اکوتوریستی استان هرمزگان

این عنوان درس به تشریح پراکنش جغرافیایی انواع اکوسیستم ها و جاذبه های اکوتوریستی مناطق مختلف استان می پردازد.
در این درس فراگیران با انواع اکوسيستم هاي متنوع استان خود آشنا شدندو توضیحاتی در مورد مشخصات هر یک ازآنها فرا گرفتند و توجهشان به ویژگی های خاص قابل تأکیدمربوط به صنعت گردشگري و مورد توجه اکوتوریست

ها جلب شد.
با توجه به این که فراگیران در اين دوره از پيش با مفاهیمی چون مناطق تحت حفاظت سازمان محیط زیست ، جغرافیا و اکوتوریسم و ... آشنا شده بودند، در حقیقت این درس به آن ها دیدگاه تازه ای جهت طراحی تورهای طبیعت در کنار تورهای تاریخ و فرهنگ داد، به نحوی که بسیاری از آنان از جاذبه های طبیعی موجود در نزديكي آثار تاریخی استان می پرسیدند.

 

آشنایی با جانوران استان (پستانداران و پرندگان)

در این درس به بررسی جانوران استان به ویژه پستانداران و پرندگان پرداخته شد وتوضیحاتی نیز در مورد خزندگان ارائه گرديد. با توجه به تنوع اقلیمی استان هرمزگان و وجود انواع پستانداران مانند جبیر، آهو ، خدنگ ، نهنگ ، روباه و... آشنایی عمومی با این جانوران و نیز پراکنش جغرافیایی آنها در استان و به ویژه طرز جستجو و مشاهده و طریقه نزدیک شدن به آنها اهمیت ویژه ای پیدا می کند.
لذا در این عنوان درسی تلاش شد تا علاوه بر آموزشموضوعات فوق ، با نمایش تصاویری فراگیران را ترغیب به اجراي تورهایي با گرايش حیات وحش كنند.به عنوان مثال در تور بازدید ازجزيره هرمز بلدهاي محلي مي توانند علاوه بر نشان دادن قلعه پرتغالي ها و ارائه توضيحات لازم ، جبير هاي جزيره را نیز به عنوان یکی از جاذبه

های ارزشمند به گردشگران نشان داده و در مورد اهمیت اکولوژیکی آن ها توضیح دهند.
دراین عنوان درسی همچنین تلاش شد تا تأکید بیشتری بر آن دسته از پتانسیل های طبیعی جانوری استان گردد که جزو ویژگی های خاص گردشگري این منطقه محسوب می شود مانند پديده تخم گذاري لاك پشت های پوزه عقابی و یا گونه های خاص پرندگان و آبزیانی که در استان هرمزگان زیست می کنند.
از سوی دیگر با توجه به این که استان هرمزگان به ويژه در فصل پائيز و زمستان پذيراي پرندگان مهاجراست و زمان مهاجرت پرندگان به منطقه با حضور گردشگران مصادف است نحوه مشاهده پرندگان و توجه به این گونه سفرها از اهمیت ویژه ای برخوردار می گردد.

 

استقرار در طبيعت و آشنايي با كوه ها (توپوگرافي منطقه)

این درس به تشریح عناوین پایه ای و عمومی کوه ها و غارها، پراکنش جغرافیایی و علل تشکیل آن ها در جهان و ایران و به ویژه به غارها و کوه های استان هرمزگان پرداخت. از سوی دیگر در این مبحث فراگیران با اصول کوهنوردی و حضور در طبیعت و نیز مخاطرات آن آشنا شدند.

البته این اصول در حد آشنایی مطرح گردید و مسلما باید فراگیران مراحل تخصصی تری را بگذرانند تا بتوانند به طور حرفه اي در اين زمينه فعاليت كنند . از سوی دیگر کلیه غارها و کوه های شاخص استان را به آنان معرفی شد تا راهنمایی برای برگزاری تورهای طبیعت گردی آنان باشد.
در اين مبحث با اجراي كارگاه آموزشي در طبيعت (درجزيره هرمز) فراگيران با نحوه بستن كوله پشتي ، وسايل مورد نياز در سفر هاي طبيعت ،چگونگي برپایی چادر ، چگونگي يافتن مسير در سفر ، استقرار و ضد استقرار آشنا شدند.

 

زمین شناسی (ژئوتوریسم)

این درس در مرحله اول به بررسی مباحث عمومی زمین شناسی که مورد نیاز راهنمایان به ویژه راهنمایان محلياستان هرمزگان می باشد پرداخت، تا آن ها نسبت به زمینشناسی و ارتباط آن به ویژه با توریسم و نیز موضوع خاصژئوتوریسم آشنا شوند و در مرحله دوم به تشریح پدیده های خاص زمین شناسی استان پرداخت تا فراگیران بتوانند در تورها این پدیده ها را برای گردشگران توصیف کنند. با توجه به اهميت ويژه ژئوتوريسم استان، به پديده هاي زمين شناسي خاص منطقه كه از اهميت جهاني برخوردار است،

از جمله خاك سرخ جزيره هرمز كه زمين شناسان جهان آن را بعنوان پديده اي منحصر به فرد مورد بررسي و تحقيق قرار داده اند، پرداخته شد. از طرفي سایر پديده هاي زمين شناسي ويژه استان كه جذابیت های خاصي را در این منطقه جهت جذب اکوتوریست ها پدید آورده است مانند ژئوپارک جزیره قشم که توسط سازمان جهانی یونسکو مورد حمایت قرار گرفته است و یا گنبدهای نمکی و غار نمکی قشم ( طولانی ترین غار نمکی دنیا ) مورد بررسی قرار گرفت.

 

آشنایی با گیاهان استان هرمزگان

در این درس به تشریح موقعیت ها و پراکنش گیاهی و ویژگی های خاص گیاهی از دیدگاه اکوتوریسم پرداخته شد. با وجودگرمسيري بودن منطقه به ويژه گرماي سوزان تابستان و كمبود آب ، گياهان منطقه توانسته اند خود را با چنين شرايطي سازگار کنند. در استان هرمزگان پوشش گياهي نه چندان متنوعي وجود دارد. از گياهان با اهميت استان مي توان به :كنار، كهور، چريش، آكاسيا، حرا، استبرق و... اشاره نمود.
مردم بومی منطقه با هنر دیرینه خود از این گیاهان برای زندگی روزمره شان استفاده های مختلفی می کنند کهاین نوع همزیستی انسان و طبیعت از

موضوعات جالب و مورد توجه گردشگران می باشد. کاربرد های متنوع گیاه حرا (Avecina marina) در هرمزگان و نیز اهمیت این گیاه در زندگی سایر موجودات منطقه از مباحث جذاب درس گیاه شناسی محسوب می شد.
با توجه به اهمیت و وسعت مبحث گیاه شناسی بخش مهمی از این درس در طبیعت برگزار شد. فراگیران با مشاهده انواع گیاهان منطقه و عکاسی از آنها اطلاعات ارزنده ای را کسب کردند و همچنین تجارب و اطلاعات بومی خود را در اختیار استاد درس قرار دادند. همچنین لایه های مختلف پوشش گیاهی منطقه کوهستانی گنو را در ارتفاعات مختلف آن مورد مطالعه قرار دادند.

 

نقشه خواني

در اين مبحث به تعريف نقشه،كاربرد و چگونگي استفاده از آن، مقياس هاي مختلف و اهميت نقشه به ويژه در تورگرداني پرداخته شد. از طرفي بعلت اهميت مسيريابي

در تورها طرز كار با قطب نما و GPSنیز مورد آموزش قرار گرفت.

 

آشنايي با آبزيان منطقه

با توجه به اينكه در استان هرمزگان انواع آبزيان زندگي مي كنند و از طرفي در بسياري موارد زندگي و امرار معاش مردم محلي به وجود انواع آبزيان بستگي دارد اين موضوع از مباحث مهم و سووال برانگيز گردشگران است.
از طرفي حضور انواع آبزيان در سواحل به ويژه هنگام جزر اهميت اين مبحث را بيشتر مي كند.راهنماي محلي تور مي تواند با اطلاع رساني صحيح در مورد انواع آبزيانهمچون سخت پوستان ، عروس هاي دريايي ،‌گلخورك ها ،انواع صدف ها، مرجان ها و...كه خوراك پرندگان

و ماهيان بزرگتر دريا قرار مي گيرند تجربيات خاطره انگيزي براي توريست ها ايجاد كند.مدرس این درس آقای دکتر شریف رنجبر بودن که ایشان از افراد بومی تحصیل کرده در رشته آبزیان می باشند که در حال حاضر پروژه های حفاظتی فراوانی را با سازمان ملل متحد در دست اجرا دارند از جمله می توان به پروژه های احیای سواحل مرجانی (روستای سلخ در جزیره قشم ) و نیز حفظ و احیای فرهنگ صیادی جزیره و... اشاره نمود.

 

آشنايي باعلوم وفنون دريايي

آشنايي با شناورها، چگونگي عملكرد آنها، مخاطرات سفرهاي دريايي و ملاحظات آن، توصيه هاي ايمني مورد نياز گردشگر، بيماري هاي دريا و... از مباحثي بود كه در اين عنوان درسی به آن اشاره شد.
این عنوان درسی با توجه به شرایط ویژه اقلیمی منطقه به عناوین درسی اضافه شد تا راهنمایان محلی استان

بیش از پیش به اهمیت موضوع پی ببرند.
هر چند که افراد بومی با این موضوعات آشنا هستند و تجارب بومی ارزشمندی دارند ولی هنگامی که می خواهند گردشگران از مناطق دیگر ایران و جهان را به این منطقه دعوت کنند می بایست به شیوه های جدی تری برای به حداقل رساندن مخاطرات این گونه سفرها بیابند.

 

بازدید های عملی

بازديد عملي دوره در جزیره قشم، هرمز و منطقه حفاظت شده گنو اجرا شد. مهندس هومن جوکاركه سالها در اين جزيره در اداره محيط زيست به ويژه در پروژه حفاظت لاك پشت هاي پوزه عقابي و نيز سرشماري پرندگان منطقه فعاليت داشته اند بازدید از منطقه حفاظت شده حرای قشم را برای فراگیران برنامه ریزی و اجرا کردند.
در اين سفر عملي ، فراگيران با جناب آقاي مهندس بيژن دره شوري رئيس محيط زيست منطقه آزاد قشم ملاقاتي

داشتند و همراه ایشان به بازديد از موزه تاريخ طبيعي جزيره قشم كه چندي پيش به همت ايشان و ساير همكاران اداره محيط زيست جزيره افتتاح شد و نيز بازديد از جنگل هاي منحصر به فرد حرا در جزيره قشم پرداختند. اين فرصت مناسبي براي فراگيران دوره بوجود آورد تا آنها بتوانند از تجارب و اطلاعات فراوان ايشان كه سالهاست نقش بسزايي در ترويج فرهنگ محیط زیستی در ميان جوامع محلي دارند ، استفاده كنند.

 

اسامي اساتيد دوره بلدهای محلی استان هرمزگان

احمد بازماندگان - آشنایی با میراث فرهنگی استان و اماکن باستانی 
بهرام زهزاد- اکوسیستمهای استان و گیاهان استان هرمزگان
مرتضي دزفولي- آشنایی با کوههای استان و استقرار در طبیعت
افسانه احساني- اکوتوریسم و فنون راهنمایان تور طبیعت
نيما آذري- شناخت صنعت جهانگردی و جغرافیا و نقشه خوانی
هومن جوكار- آشنایی با پرندگان و پستانداران استان هرمزگان
آقاي وفائيان-آشنایی با شناورهای دریایی
شريف رنجبر- آبزیان استان هرمزگان
امير توكلي صبور – زمین شناسی (ژئوتوریسم)

در پایان از مشارکت اداره میراث فرهنگی ، صنایع دستی وگردشگری استان هرمزگان به ویژه بخش آموزش و خصوصا جناب آقای محسن پور(مدیر آموزشی استان) سپاسگزاریم.
همچنين ازحضور گرم و صميمانه شركت كنندگان در دوره كه با اشتياق و انگيزه فراوان خود ، اساتيد را به وجد آورده بودند قدردانی می کنیم و  امیدواریم با برگزاری این دوره ها و دوره های مشابه ، در آینده شاهد برگزاری تورهای اصولی طبيعت گردي در استان هرمزگان در کنار سایر تورهای رایج تاریخی و فرهنگی باشیم.