دوره آموزشی کوتاه مدت آشنایی با اکوتوریسم استان فارس - شیراز

دوره آموزشی کوتاه مدت آشنایی با اکوتوریسم در استان فارس به سفارش سازمان میراث فرهنگی و گردشگری فارس و توسط مؤسسه آوای طبیعت پایدار برای راهنمایان ایرانگردی و جهانگردی استان،به مدت 60 ساعت مورخ 18/12/1384 در شیراز و در محل کلاس های انجمن دوست داران محیط زیست در خانه زینت الملوک واقع در خیابان لطفعلی خان زند برگزار گردید.

هدف از برگزاری این دوره آشناسازی راهنمایان ایران گردی و جهان گردی با مباحث مرتبط با محیط زیست و اکوتوریسم بود. این راهنمایان تور پس از سال ها فعالیت در زمینه گردشگری تاریخی و فرهنگی تبحر خاصی در زمینه تورهای فرهنگی – تاریخی به دست آورده اند با توجه به ارتباط نزدیک جاذبه های طبیعی و تاریخی و نیز فلسفه پیدایش تمدن در نزدیکی مناطق با اقلیم مناسب برای زندگی بشری و... آشنایی هرچه بیشتر این افراد با مباحث طبیعی احساس می شد.
در حقیقت این دوره برای ایجاد نگرش اکوتوریستی در فراگیران و آشناسازی آنان با پتانسیل های ویژه استان فارس و ایجاد انگیزه مناسب جهت برگزاری سفرهای اکوتوریستی در استان و نیزتلفیق تورهای فرهنگی با تورهای طبیعت بود.
این دوره به صورت فشرده و در 60 ساعت طراحی و اجراشد. عناوین درسی به نحوی انتخاب شد که مباحث اصلی مرتبط با اکوتوریسم بیشترین سهم را داشته باشند. آشنایی با مباحث کاربردی اکوتوریسم، آشنایی با جانوران ایران و استان فارس ، آشنایی با گیاهان ایران و استان فارس، زمین شناسی استان، اقوام و عشایر ، آشنایی با کوه ها و غارها و اصول کوهنوردی ، جغرافیای طبیعت گردی و آشنایی با مناطق تحت حفاظت سازمان محیط زیست از مباحثی آموزشی این دوره بود.
این دوره مقیاسی کوچک تر از دوره های راهنمایان طبیعت گردی رسمی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری است که برگزاری آن دیدگاهایی جدید برای فعالیت های اکوتوریستی به تورگردانان استان ارائه داد.

اکوتوریسم و اصول آن

اولین درس ارائه شده "اکوتوریسم و اصول آن" می باشد که هدف از آن آشناسازی فراگیران با مبانی اکوتوریسم به صورت عمومی و پایه ای و آماده سازی آنان برای دروس تخصصی رشته ای می باشد. 
در این مبحث به موضوعات زیر پرداخته شد: تعریف و اهداف

اکوتوریسم، جایگاه اکوتوریسم در بین سایرشاخه های گردشگری، تفاوت و تشابه اکوتوریسم و طبیعت گردی، نمونه های سفرهای اکوتورریستی در ایران، الگوهای رفتاری اکوتوریسم، نمونه سفرهای اکوتوریسم در سایر کشورها، شیوه های تورگردانی اکوتوریسم، آموزش های اکوتوریسم، جوامع محلی، ظرفیت برد، زونینگ و منطقه بندی مناطق حساس طبیعی همراه با بیان نمونه های کاربردی . مدرس این درس خانم افسانه احسانی بودند .

 

آشنایی با اکوسیستم ها و جاذبه های اکوتوریستی استان فارس

در این درس به تشریح پراکنش جغرافیایی انواع اکوسیستم ها و جاذبه های اکوتوریستی مناطق مختلف استان فارسپرداخته شد. در این مبحث فراگیران آموختند که استان محل زندگی شان چه پتانسیل های اکوتوریستی دارد. با توجه به این که فراگیران قبلا با مفاهیمی چون مناطق

تحت حفاظت سازمان محیط زیست و نیز جغرافیای استان و اکوتوریسم و ... آشنا شده بودند، در این عنوان درسی به ایده های تازه ای برای طراحی تورهای طبیعت در کنار تورهای تاریخ و فرهنگ دست یافتند.
ویژگی های خاص طبیعی استان فارس، گیاهان و جانوان شاخص، تالاب های و آبگیرهای با اهمیت برای پرندگان مهاجرو همچنین سفرهای مشاهده پرندگان و... از مباحث دیگری بود که در این عنوان درسی به آن پرداخته شد.مدرس این درس آقای هومن جوکار بودند.

 

جغرافیای طبیعت گردی - آشنایی با مناطق تحت حفاظت محیط زیست

این درس با هدف آشناسازی فراگیران با پراکنش جغرافیای جاذبه های اکوتوریستی ایران، علل پیدایش آن ها و نیز پتانسیل های گردشگری طبیعت در استان فارس و مزایای آن ارائه گشته است. در این درس ابتدا به تشریح پتانسیل های طبیعت ایران در ارتباط با اکوتوریسم پرداخته شد در عین حال به دلایل تنوع زیستی و جغرافیایی و اکوسیستمی ایران اشاراتی شد. سپس طبیعت ایران در ارتباط با فعالیت های اکوتوریستی تشریح شد و عکس هایی در ارتباط با هر اکوسیستم نمایش داده شد و نیز نقشه ها و دیاگرام هایی در این ارتباط به تصویر درآمد.
در مرحله بعد استان فارس از دیدگاه اکوتوریسم و پراکنش جاذبه ها مورد بررسی قرار گرفت و سپس به بررسی ارتباط اکوتوریسم و توریسم تاریخی- فرهنگی در استان

پرداخته شد. در مبحث آشنایی با مناطق تحت حفاظت محیط زیست از اهداف حفاظت، ارکان اتحادیه جهانی حفاظت، طبقه بندی های مناطق تحت حفاظت در دنیا، طبقه بندی های تحت حفاظت در سازمان محیط زیست ایران، مشخصات هر طبقه، قوانین هر طبقه در ایران، نمونه های هر طبقه و نیز اصول کاربردی رفتاری مرتبط با هر یک به همراه مسایلی در ارتباط با ظرفیت های توریست پذیری هر منطقه، طریقه محاسبه و نیز مسایل مختلف زونینگ (منطقه بندی) هر منطقه و جایگاه اکوتوریسم در آن، ارائه شد و مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
همچنین تصاویری از بعضی از مناطق تحت حفاظت به همراه دیاگرام هایی از مناطق زیست محیطی جانوری و گیاهی ایران و جهان به سمع و نظر فراگیران رسید. مدرس این درس آقای نیما آذری بودند.

 

ایلات و عشایر استان فارس

با توجه به وجود ایلات و دسته های عشایری معروفی چون ایل قشقایی، ایل خمسه، لرهای ممسنی و نیز ایلاتکهکیلویه که در فصولی از سال در مناطقی از استان فارس زندگی می کنند و این که گرو های مذکور از عشایر مهم و مطرح کشور هستند ارتقاء سطح دانش و آگاهی راهنمایان تور در مورد تعریف عشایر امروز،شیوه های زندگی، تاریخچه ،جمعیت، دلایل کوچ، تقویم کوچ، باورهای عشایر،دام

های آنها، صنایع دستی و هنرهای بومی و مباحثی است که همواره مورد پرسش گردشگران داخلی و خارجی است.
به این ترتیب این درس به گونه ای طراحی شده تا قادر باشد این گونه پرسشها را پاسخ دهد. جناب آقای مهندس گرامی از کارشناسان و مسئولین سازمان امور عشایری استان فارس مدرس این درس بودند.

 

آشنایی با حیات وحش جانوری استان فارس

در این مبحث تلاش شد تا بر آن دسته از پتانسیل های طبیعی جانوری استان فارس تاکیدگردد که جزو ویژگی های خاص منطقه است و در سایر استان ها یا اصلا وجود ندارد یا به ندرت دیده می شود مانندگله های گورخر در منطقه بهرام گور.
از طرفی با توجه به تنوع اقلیمی استان فارس و وجود انواع پستانداران مانندکل و بز، قوچ و میش ، خرس ، گراز ، آهو ، جبیر، پلنگ و... آشنایی عمومی با این جانوران و نیز پراکنش جغرافیایی آنها در استان و به ویژه طرز جستجو،مشاهده و طریقه نزدیک شدن به آنها و نیز آموزش الگوهای

رفتاری اکوتوریست ها در مواجهه با حیات وحش اهمیت بسیاری پیدا می کند . همچنین با توجه به وجود تالاب ها و دریاچه های مختلف در استان فارس، پرندگان به ویژه پرندگان مهاجر ازاهمیت ویژه ای برخوردارند.
پرندگانی که در زمستان از مناطق شمالی و در حقیقت از ایستگاه های بالاتر کشور یا حتی خارج از کشور به مناطقی چون دریاچه بختگان، طشک، مهارلو،پریشان و ... می آیند و به ویژه با توجه به جثه بزرگتر این نوع پرنده ها مثل فلامینگو، کفچه نوک، اگرت، انواع غاز، انواع مرغابی سانان، درنا، باکلان و ... شور و انگیزه خاصی برای علاقمندان به پرنده نگری ایجاد می کنند. مدرس این درس جناب آقای هومن جوکار بودند.

 

آشنایی با کوه ها و غارها و اصول کوهنوردی در استان فارس

در این درس به تشریح مسائل پایه ای و عمومی کوه ها و غارها، پراکنش جغرافیایی و علل تشکیل آن ها در جهان و ایران و به ویژه به غارها و کوه های استان فارس پرداخته شد. از سوی دیگر فراگیران با نکات مهم در ورزش کوهنوردی و اصول آن آشنا شدند.

ابزار ووسایل مورد نیاز در سفرهای کوهنوردی، تفاوت ها و تشابهات سفرهای کوهنوردی و اکوتوریستی، نقش و تاثیر کوهنوردی در ارتقاء توانایی های انسان و...نکات دیگری بود که در این عنوان درسی به آن پرداخته شد.مدرس این درس آقای مرتضی دزفولی بودند.

 

زمین شناسی و ژئوتوریسم استان فارس

این درس در مرحله اول مسایل عمومی و پایه ای زمین شناسی که مورد نیاز راهنمایان به ویژه راهنمایان طبیعت گردی است را به راهنمایان تور شرکت کننده در دوره آموزش داد تا آن ها با مبحث زمین شناسی و ارتباط آن با اکوتوریسم و نیز موضوع خاص ژئوتوریسم آشنا شوند و در مرحله دوم به تشریح پدیده های خاص زمین شناسی استان فارس پرداخت.

با توجه به این که سنگ ها و پدیده های زمین شناسی همواره مورد پرسش گردشگران داخلی و خارجی است و با توجه به این که شرایط جغرافیایی استان فارس ویژگی های خاص زمین شناسی دارد که همیشه پرسش های فراوانی برای بازدیدکنندگان ایجاد می کنداین مبحث از عناوین مهم دوره محسوب می شد. مدرس این درس آقای امیر توکلی صبور بودند.

 

آشنایی با گیاهان استان فارس

این درس به تشریح موقعیت و پراکنش گیاهی و ویژگی های خاص گیاهان استان فارس پرداخت. در این درس نیز به مانند سایر دروس ابتدا مختصری از نکات عمومی و پایه ای برای فراگیرانی که با این مقوله آشنا نبودند تشریح شد و سپس به بررسی وضعیت گیاهی استان به ویژه از دیدگاه

اکوتوریستی پرداخته شد.
با توجه به وجود 2 نوع اقلیم گیاهی و نیز منطقه بینابینی که عملا گونه های گیاهی را در استان هم از نظر تنوع و هم پوشش و تراکم وضعیت ویژه ای می بخشد، برگزاری تورهایی برای آشناسازی مردم با این پدیده و یا ارائه اطلاعات در سایر تورها برای فراگیران اهمیت می یابد که فراگیران نیز با علاقمندی آن را دنبال کردند.
مدرس این درس آقای بهرام زهزاد بودند.

 

بازدید عملی از مناطق تالابی و طبیعی

در کنار آموزش های تئوری و تصویری در کلاس، بازدید عملی یک روزه از مناطق تالابی و طبیعی اطراف شیرازبرای فراگیران طراحی و اجرا شد تا با مباحث اکوتوریستی

به طور ملموس آشنا شوند. با توجه به نزدیکی به شهر شیراز بازدید مختصری از دریاچه مهارلو و نیز تالاب برمه شور در برنامه طراحی شد و فراگیران به همراه آقای جوکار به بازدید از منطقه پرداختند.
این بازدید که به همراه آموزش اصول اولیه مشاهده جانوران و حیات وحش بود تأثیر فراوانی بر دیدگاه فراگیران داشت.

 

در پایان از کلیه افرادی که ما را در اجرای این دوره یاری دادند از جمله جناب آقای محمد قاسمی مدیر آموزش سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ،آقای محمد رضا همیشه بهار نماینده انجمن دوستداران محیط زیست استان فارس ، مسوولین خانه تاریخی زینت الملوک، اساتید وبه ویژه راهنمایان تور شرکت کننده در دوره که با شور و اشتیاق وصف ناپذیری به مجریان دوره جهت اجرای هر چه بهتر و با کیفیت تر این دوره آموزشی انگیزه می دادند، سپاسگزاریم.