پروژه ها

ارتقاء اکوتوریسم روستای شیب دراز

هنر برای حفاظت

شناسنامه عشایر استان تهران

تجهیز اکوتوریستی شیب دراز

ساماندهی نوروزی شیب دراز

پروژه های مشترک

پروژه هنر برای محیط زیست روستای شیب دراز - برکه خلف

بسیاری از ما گمان می کنیم که برای کارهای بزرگ سرمایه های بزگی لازم است و چه بسا با نا امیدی از انجام آن منصرف می شویم. در مناطقی از کشورمان فعالیت های ارزنده ای با همت مردم بومی و با سرمایه های نه چندان بزرگ انجام شده است.پروژه ارتقاء وضعیت معیشت جامعه محلی با تکیه بر اکوتوریسم از طریق صنایع دستی جزیره قشم (هنر برای محیط زیست) یکی از این موارد است.

لاک پشت پوزه عقابی یکی از لاک پشت های دریایی در خطر انقراض جهانی است.مردم جزیره قشم بدون آن که از اهمیت این جانور ارزشمند آگاه باشند از گذشته های دور به خوردن تخم این لاک پشت عادت داشتند.

 از فروردین سال 81 به همت بخش کمکهای کوچک تسهیلات محیط زیست جهانی سازمان ملل متحد(SGP) و اداره محیط زیست سازمان منطقه آزاد قشم و مشارکت مستقیم مردم بومی روستای شیب دراز پروژه ای جهت حفاظت از این گونه در خطر انقراض تعریف شد.
حضور مهندس بیژن دره شوری وهمسرشان زمینه را برای گام های بعدی پروژه (پروژه اکوتوریسم و پروژه صنایع دستی)فراهم ساخت. در سالهایی که این زوج پرتلاش و عاشق ایران زمین در جزیره قشم زندگی می کردند در عین تلاش مهندس دره شوری برای حفاظت از طبیعت به ویژه لاک پشت پوزه عقابی ، خانم پروین دره شوری تمام تلاش خود را برای کمک به بانوان روستا برای تولید صنایع دستی بکار بردند و حاصل آن بافت گلیم های سوزنی زیبایی بود که از عناصر طبیعی منطقه به ویژه جانوران جزیره قشم الهام گرفته بود.
خلق طرح های نشات گرفته از حیات وحش منطقه به ویژه جانوران بومی جزیره قشم از دیگرفعالیت های ارزنده ایشان محسوب می شد.بانوان روستاهای مختلف که انگیزه و علاقه بیشتری برای حضور در کلاس های آموزشی ایشان که با حمایت مدیریت سازمان منطقه آزاد قشم انجام می شد از خود نشان می دادند در گام بعدی یعنی ایجاد سازمان محلی بانوان قشم که توسط موسسه توسعه یاران مهر انجام شد رای گیری و انتخاب شدند.
اصالتا این افراد بانوانی بودند که از سایرین در تولید صنایع دستی مهارت بیشتری داشتندآنها معمولا به عنوان توسعه یار انتخاب می شدند کسانی که روابط عمومی قوی تری داشتند به عنوان سخنگوی گروه برگزیده شدند.
پس از پایان مرحله اول پروژه حفاظت از لاک پشت پوزه عقابی در خرداد 1386 با حمایت بخش کمکهای کوچک تسهیلات محیط زیست جهانی سازمان ملل متحد (SGP) پروژه ای برای اکوتوریسم روستای شیب دراز به موسسه آوای طبیعت پایدار پیشنهاد شد.هدف این پروژه ارتقاء معیشت جامعه بومی و زمینه سازی حفاظت پایدار از لاک پشت پوزه عقابی با کمترین آسیب به محل تخم گذاری لاک پشت بود.

مجریان این پروژه در طول برنامه ریزی و اجرای طرح اکوتوریسم به کاربردی کردن، بازاریابی وارتقاء کیفیت صنایع دستی بانوان نیز علاقمند شدند.
این فعالیت در ابتدا داوطلبانه انجام شد پس از مدتی برای رسیدن به نتیجه موثرتر و نیل به دستاوردهای بیشتر به پیشنهاد دفتر SGPپروژه هنر برای محیط زیست تعریف و آرام آرام مراحل خود را طی کرد.
گلابتون دوزی جزیره قشم نوعی سوزن دوزی است که در مناطق جنوبی ایران به ویژه در حاشیه خلیج فارس از گذشته های دور رونق داشته است .این نوع سوزن دوزی به طور خاص بر روی شلوارهای رنگی بانوان حاشیه خلیج فارس و دریای عمان هنوز هم مشاهده می شود .
متاسفانه با ترویج زندگی ماشینی و تغییر و تحولاتی که در نحوه زندگی افراد رخ داده است این سوزن دوزی ها و استفاده آن در شلوارها و پیراهن های محلی دیگر همچون گذشته رونق ندارد به طوری که حتی دختران و زنانی که هنوز هم از لباس محلی منطقه خود را استفاده می کنند آرام آرام تمایل به استفاده از لباس های محلی با دوخت های ماشینی پیدا کرده اند! و یا به علت رفت و آمدهای نزدیک اهالی جزیره قشم با اقوام خود که در کشور امارات اقامت دارند رفته رفته تحت تاثیر پوشش مردم آن منطقه قرار می گیرند .
از طرفی این هنر کمتر در بین جوانان در خانواده ها مورد آموزش و یادگیری قرار می گیرد که این موضوع تهدیدی برای نابودی این هنر ارزشمند است.
متاسفانه به طور عمده تنها زنان مسن و یا مادران به این هنر توجه دارند و به این سوزن دوزی ها به سبک سنتی خود ادامه می دهند .

 

گلابتون دوزی :دوخت طرح های رنگارنگ بر روی پارچه های براق با نوارهای طلایی، گلابتون دوزی نام دارد.هنرمند ابتدا نقش را روی پارچه انداخته و پارچه را بر روی دایره ای چوبی به نام "کم" می اندازدو با کش محکم می بندد و شروع به سوزن دوزی با دست می کند.

در ادامه پروژه هاي "حفاظت از لاك پشت پوزه عقابی" و" اکوتوریسم روستای شیب دراز" زمينه حضور اهالي به ویژه بانوان بومی در عرصه هاي اجتماعي ايجاد شد. پروژه"ارتقاء وضعیت معیشت جامعه محلی با تکیه بر اکوتوریسم از طریق صنایع دستی" (هنر برای محیط زیست) با هدف ارتقاي سطح زندگی مردم بومی از طريق تشكيل سازمانمحلي زنان و بازاريابي صنايع دستي آغاز از انتهای سال 1386 رسما آغاز شد.این پروژه با معرفی هنر گلابتون دوزي درسطح وسيع تر وتشويق جوانان به استفاده كاربردي از اين هنر به عنوان يك معيشت مکمل، در پی حفظ و احياي اين هنر بود. پس از ارزيابي هاي انجام شده در ابتداي اين فعاليت، مجريان پروژه دريافتند كه گردشگران به دليل غير كاربردي بودن پوشاك محلی و ساير محصولات توليد شده بومی تمايل چنداني به خرید اين محصولات ندارند. بنابراین توليد كنندگان با کاربردی کردن محصولات خود و افزايش كيفيت آن، گردشگران بيشتري را جلب کردند و موفق به فروش بيشتري شدند. بانوان بومی به جاي توليد محصولات بزرگ و پرکار، به توليد محصولات كوچكتر و كاربردي تر مانند جاموبایلی، كارت تبريك، كيف ، مانتو و... روي آوردند و امكان خريد براي مخاطبان و سلیقه های مختلف را فراهم نمودند.
 

پروژه صنایع دستی روستای شیب دراز: همان گونه که اشاره شد پروژه صنایع دستی روستای شیب دراز از دل پروژه اکوتوریسم پدید آمد.
زمانهایی که می توانست به استراحت سپری شود با جدیت ودقت کافی برای گفتگو و تعامل با بانوان و یافتن راهکارهایی برای بهبود محصولات می گذشت. این تعاملات و گفتگوهای ساده به نتایج قابل توجهی منتهی می شد.
طرح ها و ایده های نو را با یکدیگر تجربه می کردیم.
در ابتدای پروژه معمولا اولین ایده ها را راحله فتاحی توسعه یار گروه بانوان شیب دراز پیاده می کرد. ظرافت کار این بانوی هنرمند تا حدی است که گلابتون دوزی او در میان مجموعه ای از گلابتون دوزی ها براحتی قابل تشخیص است.
این گلابتون دوزی های دستی مانند جواهر می درخشد. دانه های پولک کار شده با ظرافت خاص زیبایی آن را دوچندان می کند.محصولات جدید به تعداد محدود تهیه می شد و برای آزمایش به تهران آورده می شد.خریداران آن اکثرا طبیعت گردان و نیزراهنمایان طبیعت گردی بوده و هستند.


 هنگامی که محصول مورد توجه خریداران قرار می گرفت و به اصلاح با استقبالمواجه می شد سفارش تولید بیشتر صورت می گرفت.با آغاز فصل حفاظت از لاک پشت های پوزه عقابی و حضور گردشگران(از نیمه اسفند تا نیمه اردیبهشت) با عرضه مستقیم محصولات زنده نگه داشته می شد.هر چند که درمقایسه با روستای برکه خلف ، در شیب دراز به علت دوری راه و سایر مشکلات فروش محصولات کمتر بوده است.

 از جمله این محصولات جدید می توان به شال و روسری هایی با گلابتون آماده شد اشاره نمود.در ابتدا به علت اینکه جنس پارچه شال برای بانوان روستا بسیار جدید بود و تا آن زمان تنها آنها رو پارچه ساطن کار می کردند در ابتدا کار بسیار مشکل بود چراکه پارچه شال بعضا پاره می شد که با تمرین اعضا و آموزش پی در پی امکان دوخت روی انواع شال ها پدید آمد.  از طرفی کم (کادری که پارچه را روی آن می بندند و سپس گلابتون دوزی را انجام می دهند) برای این کار کوچک بود، بنابرای " کم های" بزرگتری تهیه و برای اعضای ارسال شد. پس از آن انواع محصولات از جمله کارت پستال و دفترچه یادداشت با گلابتون دوزی تولید شد.

 

صنایع دستی روستای شیب دراز-ابتدای پروژه


  

صنایع دستی روستای شیب دراز-پس از پروژه-نوروز 1388

  

پروژه صنایع دستی روستای برکه خلف:

پروژه حفاظتی مشابه دیگری نیز در روستای" برکه خلف" واقع در جزیره قشم-15 کیلومتری شهر قشم- جهت حفاظت از گونه ای صدف مروارید ساز به نام صدف لب سیاه که در خطر انقراض جهانی است، انجام شد.
 

برای پرورش این گونه صدف مروارید ساز در خطر انقراض دستان ظریف مورد نیاز بود.
مجریان این پروژه که همگی افراد بومی جزیره قشم هستند که در رشته های مرتبط با محیط زیست به ویژه آبزیان تحصیل کرده اند به این نتیجه رسیدند که می توانند از توانایی های بانوان بومی استفاده کنند.
نزدیک ترین روستا به مزرعه زیر دریایی(محل پرورش صدف لب سیاه) روستای برکه خلف بود. این فرصت مغتنمی بود برای اجرای پروژه ای جدید با هدف هنر برای محیط زیست بود.
لازم به توضیح است یکی از اهداف بخش کمکهای

کوچک تسهیلات محیط زیست جهانی سازمان ملل متحد حمایت پروژه های مختلف از یکدیگر و به عبارتی هم افزایی آنهاست.
این یکی از دلایلی است که باعث شده مجموعه پروژه های جزیره قشم به شکل خوشه های بهم پیوسته تعریف و اجرا شود.(پروژه لاک پشت پوزه عقابی ، اکوتوریسم، صنایع دستی، صدف لب سیاه، حفاظت از مرجان، کتابخانه های بومی قشم و....).
به علت نزدیکی روستای برکه خلف به شهر قشم و نیز به سبب نزدیکی این روستای به یکی از مهمترین جاذبه های طبیعی جزیره قشم(دره ستاره ها) تقریبا در همه فصول سال مشتری برای عرضه محصولات خود دارند.
حاصل فعالیت بانوان بومی روستای برکه خلف ایجاد دو فروشگاه تولید صنایع دستی بومی است که در نزدیکی یکدیگر واقع اند.به طبیعت دوستان پیشنهاد می شود که در صورت امکان برای خرید از هر دو فروشگاه برنامه ریزی کنند.

 

گلابتون دوزی های روستای برکه خلف – پیش از آغاز پروژه:

به دلایلی که اشاره شد محصولات بانوان برکه خلف از نظر کیفیت و کمیت از روستای شیب دراز بیشتر بود.  

گلابتون دوزی های روستای برکه خلف - پس از پروژه:

  

بخشی ازفعالیت های انجام شده درپروژه توسط آوای طبیعت پایدار:

- اجرای کارگاه های آموزشی مختلف.
- کاربردی کردن محصولات بومی و تولید محصولات قابل فروش.
- کمک به تولید سوزن دوزی های کم کارتر و ساده تر.
- تولید صنایع دستی با کیفیت مناسب (قابل شستشو ، استفاده ازپارچه با رنگ ثابت و...).
- استفاده از رنگ ها و پارچه های متناسب با نیاز بازار و تا حد امکان هماهنگ با مد.
- تلاش برای علاقمند کردن جوانان بومی روستاهای مورد نظر به استفاده از لباس های بومی خود.
- قیمت گذاری منطقی متناسب با کیفیت محصول.
- معرفی پروژه به آژانس های مسافرتی تورگردان جهت برنامه ریزی برای بازدید از فروشگاه های صنایع دستی روستا.




  

-آموزش بانوان بومی جهت ارائه توضیحات کافی از طرف اعضای سازمان محلی در مورد نحوه شکل گیری گروه و هدف حفاظتی.
- طراحی وچاپ کارت ویزیت وبروشور صنایع دستی و توزیع آن در هتل ها و مراکز اقامتی.
-نمایش و عرضه گلابتون دوزی های کاربردی شده (کیف، جاموبایلی ، کارت پستال و...) در نمایشگاه های مرتبط با گردشگری (نمایشگاه های بومی ، ملی و بین المللی ).
-چاپ مقاله ، ارائه خبر ، و اطلاع رسانی از طریق رسانه های گروهی از جمله صدا و سیما،روزنامه های پرتیراژ و مجلات گردشگری و...
- تشویق کودکان و نوجوانان جهت یادگیری گلابتون دوزی.
  


-ایجاد ارتباط مستقیم بین تولید کننده و خریدار جهت درک شرایط واقعی بازار.
- استفاده از گلابتون دوزی به عنوان هدیه های تبلیغاتی جهت معرفی محصول.
- توجه به نظرات خریداران و تلاش برای ارتقاء کیفیت به طور مداوم و براساس امکانات موجود.
- دعوت از بانوان پروژه در کنفرانس ها و جلسات مرتبط با گردشگری.
- ارتباط و تعامل مستمر با نمایندگان پروژه در همه مراحل کار و پس از پایان پروژه.
- تشویق طبیعت گردان و طبیعت دوستان و سایر افراد علاقمند به ایران زمنی جهت حمایت پروژه به ویژه آموزش خیاطی، طراحی و...
- ایجاد ارتباط بین اعضای سازمان محلی پروژه با ارگان های ذی ربط و معرفی آنها به مسولین صنایع دستی ( به ویژه تهران و هرمزگان).
- کمک به فروش محصولات تولیدی به ویژه در فصل تابستان که فروش مستقیم در جزیره با مشکلات جدی مواجه است(به علت کاهش سفر به جزیره).

علی رغم محدودیت ها و مشکلات فراوانی که از ابتدای پروژه و در حین آن وجود داشت دستاوردهای آن قابل توجه بود از جمله "دستاوردهای پروژه "می توان به موارد زیر اشاره نمود:

توانمندسازی بانوان ،تقویت اعتماد به نفس و انگیزه آنها، حفظ و احیای هنرهای بومی، تقویت خلاقیت بانوان ، افزایش حس افتخار نسبت به روستا و ارزش های طبیعی و بومی منطقه، افزایش فعالیت های اجتماعی، ارتقاء معیشت بانوان، ایجاد انگیزه برای ادامه تحصیل،تقویت زبان فارسی جامعه بومی، انجام فعالیت های مشارکتی و تمرین کار گروهی،حضور درعرصه های اجتماعی و... .
درآمد حاصل از فروش صنایع دستی این دو پروژه وارد صندوق بومی سازمان محلی بانوان شده و در اختیار فعالیت های محیط زیستی قرار خواهد گرفت.

 

 

مادر خانواده فتاحی، از عوامل موفقیت پروژه

 

 

حضور در کارگاه های ارزیابی پروژه